Metalaren iturria - aizkorriaratzparkea

Burdin urtuzko egitura xume hau 1886. urtean jarri zen, Ajuriako lantegiaren ondoan, eta burdingintzaren eta Araiako multzo siderurgikoaren barruko historiaren testigantza material adierazgarrienetako bat da.  

Elementu honen aurrean gelditzean, bisitaria baliabide naturalen kudeaketa, giza lanaren antolaketa eta Aizkorri-Aratz mendilerroaren berezitasun geologikoa elkartzen diren gune batean sartzen da. Proposamen interpretatzaile honek gonbidatzen zaitu ezagutzera ura hornitzeko gune bat nola bihurtu zen langile komunitatearen eguneroko bizitzaren ardatz egituratzaile eta, era berean, balio handiko babesleku ekologiko.

Burdin urtuzko mugarri bat basoaren bilbean 

Metalezko Iturria 1886an txertatu zen baso ingurune honetan, helburu estrategiko argi batekin: Ajuriako lantegiko multzo siderurgikoko langileentzat hornidura gunea izatea.   Hura jarri izanak argi uzten du urak betetako funtsezko zeregina lurraldearen antolaketan eta egituraketan, euskal industrializazio prozesuan.  

Eraldaketa ekonomiko biziko testuinguru batean, ura tailerren energia hidraulikorako ezinbesteko indar eragiletzat hartu ez ezik, langileen beren gizarte antolaketarako ezinbesteko baliabidea ere izan zen.   Iturri honek natura elementu bat lantegiaren funtzionamendurako ezinbesteko zerbitzu publiko eta logistiko bihurtu zuen.  

Atsedenerako gunea: bizikidetza fabrikaren erritmoaren aurrean 

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendean zehar, basoko txoko honek soinu eta gizarte bizikidetza berezi bat hartu zuen.   Gaur egungo inguruneak patxadagatik nabarmentzen den bitartean, lanegunetan uraren marmarra eta ibar osoaren ekoizpen erritmoa ezartzen zuten gabien eta turbinen zarata etengabea batera bizi ziren.

Lan dinamika zorrotz horren erdian, Metalezko Iturria langile klasearen eguneroko bizitzaren erdigune gisa finkatu zen.   Gune hori txanda aldaketen arteko ezinbesteko atsedenaldia zen. Gune honetan, langileek, egarria asetzeaz gain, beren jarduera tartetxo batez gelditzen zuten eta ontziak betetzen zituzten lantegiko pabiloietako lanpostuetan geratu behar zuten kideentzat. Hala, iturriak langileen arteko harreman eta elkartasun gune bat ekarri  zien, gaur egun Asparrenako ondare immaterialaren osagarria dena.  

Mearen emaria: geologia eta tokiko nortasuna 

Hodi honen herri izendapenak, inguruko biztanleek historikoki partekatuak, eskualdeko azpiko lurzoruari zuzenean lotutako azalpen zientifikoa gordetzen du. "Metalezko Iturria" izenak bere uren emarian dagoen burdin kopuru handiari egiten dio erreferentzia zuzena.  

Aizkorri-Aratz kareharrizko mendigunearen berezitasun geologiko horrek lotura sinboliko handia ezarri zuen Araiako jarduera siderurgikoarekin.   Komunitatea hornitzen zuen ura galdaketarako lehengaiak gordetzen zituen lurraren erraietatik bertatik zetorren. Horrela, natura baliabidea eta lantegiaren industria engranajea korrontearen ibilbide berean elkartuta geratzen ziren.  

Ibai ekosisteman txertatutako ondarea 

Lantegiaren jarduera gelditu ondoren, industria ondareak eta ingurune naturalak oreka harmonikoa lortu dute ibilbidearen zati honetan. Gaur egun, Metalezko Iturria kontserbatzen den antzinako lantegiaren aztarna material bakanetako bat, balio ekologiko handiko ibai ingurune batek babestuta.  

Zirauntza ibaiaren bazterretan ibaiertzeko landaretza baliotsua dago gune honetan, batez ere haltzez eta sahatsez osatua.   Espezie botaniko horiek funtsezko lana egiten dute ingurumenean, uholdeen aurrean ertzak finkatzen eta egonkortzen baitituzte, eta, aldi berean, interes biologiko handiko mikrohabitatak eratzen dituzte. Ibaiertzeko baso horrek Metalezko Iturria babesten eta kontserbatzen duen babes naturalarena egiten du, eta bisitaria gonbidatzen du ondare historikoaren kontserbazioak ingurumenarekin bizikidetza bikainean duen garrantziaz hausnartzera.