San Miguel: Hargintzako eta harri erauzketako lantegia - aizkorriaratzparkea

Araia inguratzen duten mendiek ibarraren paisaia definitzeaz gain, bertako industriaren garapenerako ezinbestekoak ziren lehengaiak ere eman dituzte. Malda hauetan, harria erauztea funtsezko jarduera izan zen, hamarkadetan zehar Ajuria lantegiko labeen eta lantegien funtzionamendua elikatu zuena.

Leku honetan gelditzean, geologiak, meatzaritzak eta industriak bat egiten duten gune bat ezagutuko du bisitariak. Proposamen interpretatzaile honek hainbat harrobiren ustiapenak eta harginen lanak harria siderurgiarako baliabide estrategiko bihurtzea nola ahalbidetu zuten ezagutzeko gonbita egiten du.

Ustiapenak moldatutako paisaia

XX. mendearen hasieran, industria jardueraren hazkundeak meatzaritza ustiapen berriak irekitzea bultzatu zuen Araiako mendietan. Arrazpiko magalean Zabala harrobia zegoen; haren jarduera 1910ean hasi zen, ferrosilizio aleazioak fabrikatzeko labe elektrikoa funtzionatzen hastearekin batera.

Harrobi horretatik harearrizko silizeo haitz sendoa lortzen zen, oso preziatua tenperatura altuei eusteko gaitasunagatik. Harekin, labe garaien barrualdea eta siderurgia prozesuko gasak bideratzeko lurpeko galeriak estaltzen zituzten adreilu erregogorrak egiten ziren. Harria erauzteko sarritan leherketak egin behar izaten zirenez, bolborategi batean biltzen zen bolbora, langileen segurtasuna bermatzeko distantzia zuhur batera eraikita.

Kareharria: ezinbesteko osagaia

Zabala harrobiaren aurrean San Miguel haitza altxatzen da, eta handik kareharria ateratzen zen, tradizioz “castina” esaten ziotena. Burdin mea baino gutxiago ikusten bazen ere, material horrek ezinbesteko eginkizuna betetzen zuen galdaketan, urgarriarena egiten baitzuen prozesu metalurgikoan.

Labe garaian burdin mearekin eta egur ikatzarekin batera sartzean, kareharriak ezpurutasunak bereizten laguntzen zuen, kalitate handiagoko burdina lortzea erraztuz. Hura erabiltzea, beraz, Araia bere garairako siderurgia gune nagusietako bat bihurtu zuen industria engranaje konplexuaren barruko funtsezko pieza izan zen.

Harriak labeetaraino egindako bidaia

Harria harrobitik lantegietaraino garraiatzeak lurraren malda pikoari moldatutako irtenbideak eskatzen zituen. Horretarako, plano inklinatu automotorea eraiki zen, grabitatearen indarra aprobetxatzen zuen trenbide sistema burutsua.

Kareharriz kargatutako bagonetak bide batetik jaisten ziren bitartean, polea eta kable sistema baten bidez, beren pisuak aldi berean hutsik zegoen beste bagoneta bat harrobiraino igotzea ahalbidetzen zuen. Mekanismo horrek giza ahalegina gutxitzen zuen eta material hornidura jarraitua bermatzen zuen xehatze parkeraino, non harria birrindu eta prestatuta egiten zen urtze prozesuan sartu baino lehen.

Industria paisaia baten ondarea

Gaur egun, landaretzak malda horietako asko berreskuratu ditu eta isiltasuna da nagusi hamarkadetan zehar leherketen hotsa, bagoneten mugimendua eta harginen etengabeko lana nagusitzen ziren gune batean. Hala ere, jarduera bizi haren aztarnak agerian jarraitzen du erliebean eta antzinako azpiegituren hondarretan.

San Miguel harrobia geologia ondarearen eta Araiako historia industrialaren arteko lotura estuaren lekukotasun baliotsua da. Paisaia honek gogoratzen du lantegian ekoiztutako burdin pieza bakoitza labera iritsi baino askoz lehenago hasten zela, ibarraren garapena ahalbidetu zuen harria erauzi eta eraldatu zutenen eguneroko ahaleginean.